Tasfiyeci erime sürecinde devrim iddiasını korumak!..

Sol harekette uzun yıllardır devam eden bir erozyon ve zayıflama yaşanıyor. Kadro gücü ve politik faaliyet kapasitesi büyük ölçüde daralmış, kitle tabanı olabildiğince geri bir düzeye çekilmiş bulunuyor. Daha özel planda ise zihinlerde devrim iddiasının, devrimci değerlerin, devrimciliğin silikleştiği bir dönemdeyiz. Bunun ağır sonuçları yakın döneme kadar devrimci konum ve çizgide ısrar etme iddiası taşıyanlarda da görülüyor.

Sorunun en önemli boyutunu ideolojik-politik kırılma oluşturuyor. Kökeni küçük-burjuva devrimciliğinin sınıfsal-ideolojik kimliğinde yatan ve uzun bir döneme yayılarak gerçekleşen tasfiyeci bir evrim bu. Somutta devrimci iktidar perspektifinin, buna paralel şekilde örgüt, faaliyet ve eylemde ihtilalci-militan kimliğin yitirilmesi olarak ortaya çıkıyor. Reformist akımlarda ise genelde boylu boyunca düzene kapaklanmak biçiminde yaşanıyor. Devrimci birikimle köprülerin atıldığı, devrimci konum ve değerlerin kaybedildiği yerde, seçimlere ve parlamenter siyaset alanına endeksli siyasal düşünüş ve pratik belirleyici kimliğe dönüşüyor. Öyle ki günümüzde örneğin seçimler konusunda, kadın sorununda, ulusal sorunda devrimci çizgiyi savunmak ya da kimlik siyasetine ve kuyrukçuluğa prim vermemek solun geniş kesiminde “gerçeklerden kopmak” olarak kodlanabiliyor.

Tasfiyeci evrimin arka planı

Şüphesiz bu durum, dünyada ve Türkiye’de son 35 yılda yaşanan toplumsal-siyasal gelişmelerden ayrı düşünülemez. Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku’nun dağılışı bir dönemin kapanışı olduğu gibi, büyük ölçekli ideolojik ve örgütsel kırılmaların da başlangıcıydı. Türkiye özgülünde önden zaten 12 Eylül yenilgisinin ezici ağırlığı orta yerde duruyordu. İlk tasfiyecilik ve reformizm dalgası hemen bunun ardından yaşandı. İkinci furya ise 1990’ların ilk yarısında baş gösterdi. Türkiye’de ‘87-’91 arası yıllara damga vuran sınıf hareketinin geriye çekilmesi, ‘70’lerden kalan nispeten kitlesel gruplarda (örneğin TDKP ve Dev-Yol) Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku’nun dağılışının ağırlığını ve 12 Eylül travmasını ezici biçimde gün yüzüne çıkardı. Devrimci-demokrat gelenekte legalizm ve tasfiyeci parlamentarizm yeni bir aşama kaydetti.  

Yine de ‘90’lı yıllara geleneksel devrimci-demokrat akımlardan pek çoğunun devrimci kimlikte ısrar edebildikleri bir atmosfer egemen oldu. Acımasız bir devlet terörünün hüküm sürdüğü bu dönemde, devrimci çizgideki Kürt ulusal hareketinin moral etkisi ve kentlerdeki küçük-burjuva katmanların militan hareketi devrimde ısrar edenler için geçici de olsa elverişli koşullar oluşturmuştu. ‘90’ların ikinci yarısı bu iki etkenin zayıflamasına, sonu ise giderek tümden sönümlenmesine sahne oldu.

İmralı sürecinin arkasından gündeme getirilen F-Tipi saldırısı, Türkiye devrimci hareketi için yeni bir dönüm noktasına dönüştü. 1980’lerin ikinci yarısından itibaren yükselen mücadele içinde yetişmiş ve ‘90’ların ortasına gelindiğinde artık örgütlerin ana omurgasını oluşturan kadro birikimi F-Tipi saldırısı ve Ölüm Orucu direnişi süreci içinde fiziki ve ruhsal olarak büyük ölçüde kaybedildi. Devlet devrimci hareketi politik olarak teslim alamadı, fakat hücre hapishaneleri hayata geçirmeyi başardı. Bunun ideolojik-politik sonuçlarının görünür hale gelmesi çok zaman almadı.

Solda devrimci hareketin özgül ağırlığının azalması sol harekette militan mücadele ve eylem anlayışını hızla aşındırmaya başladı. Özellikle onun kitle tabanı ve etki gücü bakımından büyük kanadını oluşturan reformist akımlarda, giderek de sol mücadelenin etkisindeki kitlelerde parlamentarist bakış açısı, örgütlenme, faaliyet ve eylem kültürü derinleşmeye başladı. Erdoğan AKP’sinin iş başına geldiği 2002 seçimleri, hala da devrimcilik iddiasındaki reformist akımların tümüyle parlamentarizm zeminine yerleştiklerini gösterdi. Bu seçimler parlamenter kimliğin belirleyici hale gelmesinde bir dönüm noktası oldu.

Aynı yıllarda devletin bir yandan devrimci gruplara yönelik yok etme saldırıları hız kesmedi. Diğer yandan özellikle devrimci hareketin temel kadro kaynağı olma özelliğini sürdüren gençlik hareketi başta olmak üzere toplumsal mücadele dinamiklerine yönelik nefes aldırmayan faşist baskı ve terör tırmandı. Toplumum geniş kesimleri ise “AB uyum süreci” diye başlayan süreçte, AKP’nin ilk on yılı boyunca “demokratikleşme”, “açılım”, “Kürt sorununda çözüm” vb. aldatmacalarla oyalandı. Bu dönemde yaşanan ve toplumsal gündeme dönüşmeyi başaran bir dizi işçi-emekçi direnişine ve Taksim 1 Mayıslar’ına rağmen, sınıf ve kitle hareketinin parçalı ve dağınık hali değişmedi. Toplumsal mücadele dinamikleri giderek daha fazla kimlik siyaseti eksenine çekildi. Parlamenter siyasete ve seçimlere endeksli mücadele anlayışı ve kültürü sol kitle tabanında köklü bir kimliğe dönüştü.

Dinci-faşist ablukanın tahkimi

Bu arada AKP-cemaat koalisyonu, iktidarlaşma yolunda düzenin geleneksel güçleriyle giriştiği hesaplaşmada kritik eşikleri aşmış, hatta iç iktidar kavgasına tutuşmuştu. Bu dalaşmanın aleni bir şekilde gün yüzüne vurduğu bir zamanda, 2012 sonunda bir önceki “çözüm süreci” ilan edildi. Rojava’daki gelişmelerin ve Türkiye’deki çatışmaların-eylemlerin basıncının etkisi altında başlayan “süreç”, AKP-Erdoğan iktidarına önemli bir soluk aldırdı. Bahar aylarından itibaren sol harekete ve işçi-emekçi eylemlerine saldırılar tırmandırıldı. Taksim Meydanı, her türlü eyleme ve 1 Mayıs’a tekrar yasaklandı. Yılların öfke birikimi üzerinden ve bu cendere karşısında patlak veren Haziran-Gezi direnişi (2013) sol harekete ve kitle tabanına politik-moral bir soluk taşısa da, 7 Haziran 2015 seçimlerinin ardından politik atmosfer tersine döndü. Kirli savaşın tırmandırılmasıyla ağırlaşan toplumsal-siyasal atmosfer, bir yıl sonraki 15 Temmuz darbe girişimini fırsata dönüştüren AKP-Erdoğan iktidarının darbesiyle iyiden iyiye boğucu bir niteliğe büründü.

O günden bu yana dinsel gericiliğin ve faşist zorbalığın dizginlerinden boşaldığı, boğucu kuşatma ve atmosferin çok daha derinden hissedildiği bir süreç yaşanıyor. Kürt belediyelere yönelik kayyımlarla, eğitim-üniversite, sağlık ve genel kamu sektörüne yönelik KHK saldırılarıyla tırmanan zorbalık, CHP şahsında düzen muhalefetine uzandı. Tam da MHP şefi Bahçeli’nin Abdullah Öcalan’a çağrısıyla startı verilen “yeni süreç”e paralel olarak, düzen muhalefetine yönelik geniş çaplı operasyonlar, gözaltı ve tutuklamalar, nihayetinde de belediyelerin ele geçirilmesi furyası başladı. Bu saldırı dalgası bir aşamadan sonra CHP’nin kayyımlar yoluyla ele geçirilmesine kadar vardı.

Bu aynı süreçte, AKP’li yıllar boyunca ağır sömürü, yağma, talan, yolsuzluk-vurgun siyasetiyle yol alan Türkiye kapitalizmi ağır bir bunalıma sürüklendi. AKP-Erdoğan iktidarının oy deposuna dönüştürülen işçi ve emekçi kitleler meşhur deyimle “makarna ve kuru soğana bağımlı” hale getirildi. Bu ağır sömürü koşullarına karşı parçalı, tekil işçi eylemleri-mücadeleleri sahneden hiç eksilmese de, genel atmosferi etkileme-değiştirme düzeyine sıçrayamadılar. Çıtayı belirleyen devrimci odakların etkisizleştirilmesi, fiili-militan mücadele ve eylem anlayışının adeta sol kitle tabanından kazınması, dikey yarılmanın (gerici taraflaştırmanın) sürekli diri tutulabilmesi, mevcut iktidara yönelik en küçük eleştirinin bile kolluk-yargı-hapishane sopasıyla ezilmesi gibi etkenlerin bileşkesiyle toplum genelinde umutsuzluk ve çaresizlik daha yaygın örgütlenebilir hale geldi. Toplumsal düzeyde ideolojik, kültürel, moral çürüme daha kolay derinleştirildi vb. Günümüz Türkiye’sinin manzarası en genel hatlarıyla böyle bir görünüm arz ediyor.

Devrim iddiasını sınayan koşullar

Fakat verili koşullar, sınıfsal çelişkileri yatıştırmak bir yana, daha da derinleştirmeye devam ediyor. Soluk aldırmayan faşist baskı ve devlet terörü ile gericilik temelinde toplumsal çürümeyi yayma ablukası altında dahi işçi sınıfı, emekçiler, gençlik ve kadın kitleler arasında sürekli itirazlar, hak arayışları, direniş ve tepki eylemleri yükseliyor. Hala da dağınık ve parçalı bir karakterde seyreden bu hareketlilik, sol ve devrimci hareketin kendini toparlayabilmesi ve soluk alabilmesi bağlamında çok önemli bir sosyal temel oluşturuyor. Özellikle bir nebze kararlı ve görece militan işçi eylemleri, hızla toplum gündeminde kendine alan açıp birleştirici bir eksen yaratabiliyor.

Güncel planda devrim ve devrimcilik iddiasının en önemli ölçütlerinden biri bu sosyal temele nasıl yaklaşıldığı, bu potansiyele ya da olanağa dair neler yapıldığıdır. Halihazırda bu tür hareketlerin çıkışını örgütlemek, geliştirip yaygınlaştırmak, daha ileri ve militan biçimler kazandırmak çerçevesindeki çabalar tasfiye ve erime sürecine karşı bir mücadeledir aynı zamanda. Keza geniş kitleler arasında kök salmış tasfiyeci-parlamentarist mücadele anlayışında kırılmalar yaratmanın, fiili, meşru, militan mücadele kültürünü yeniden inşa etmenin güç ve imkanları da burada yatmaktadır.

Devrim ve devrimcilik iddiası taşıyan her özne payına kendi sorun ve sorumluluklarının sınanma alanı elbette daha geniştir. On yılları bulan tasfiye-savrulma-erime süreciyle, ideolojik-politik çizgi, örgütsel-politik pratik, taktik politika, devrimci moral değerler ve birikimle ilişki vb. üzerinden döne döne hesaplaşılmadan ayakta kalmak bile mümkün olmayacaktır. Partimiz bu yönleriyle yüz ağartıcı bir geleneği temsil etmektedir. Öz deneyimimizden de biliyoruz ki, ideolojik-teorik açıklık, bir diğer deyişle devrimci pratiğe yön veren devrimci teori en belirleyici niteliği teşkil eder. İçinden geçmekte olduğumuz karanlık tarihsel kesitin ağırlığının aşındırıcı, yıldırıcı etkilerine karşı en önemli panzehir, gerek siyasal yapılar gerek örgütlü her bir birey açısından ideolojik-teorik donanıma hak ettiği önemi vermektir. Aksi durumda, olay ve gelişmelere bilimsel sosyalist bakış açısıyla, tarihsel bilinç perspektifiyle değil, gelip geçici kayıp-başarı hesabı üzerinden bakma zaafına savrulmak işten bile değildir. Rüzgara göre sürüklenmenin ve sıradanlaşmanın, bu çerçevede kadro-militan dökülmelerinin zeminini de en başta bu oluşturur.

Siyasal pratik ve örgütlenmeye yön vermeyen bir ideoloji ise, en iyi durumda aydın kaçkınlığına (devrimci örgütlü mücadeleden ve bunun zorluklarından uzak durmak anlamında) dayanak olabilir. Dolayısıyla devrim-devrimcilik iddiası, devrimci örgüt fikrinde-anlayışında kesin bir kararlılık gerektirir. Düzen karşısında devrimci olarak var olabilmenin, devrim iddiasının samimiyet ve ciddiyetinin ete kemiğe bürünmesidir devrimci örgüt.

İşçi sınıfının çıkarlarını temsil etmek iddiasındaki devrimci bir örgüt, varlığını ve inşasını ancak kendi toplumsal maddi temeline/işçi sınıfına dayanarak süreklileştirebildiğinde bir güvence olabilir. Nitekim partimizin siyasal sınıf çalışması olarak genelleşen ve net bir kimliğe dönüşen çizgi ve pratiği, tasfiyeci erozyona ve tükenişe karşı en önemli savunma hattını oluşturmuştur. Seçimler-parlamenter mücadele alanı, ulusal sorun, kadın sorunu vb. gibi en temel başlıklardaki taktik politikalarının hem dönemin somut ihtiyaçlarına yanıt verebilmesi hem de ilkesel çerçevenin titizlikle korunması başarısı bu sayede gösterilebilmiştir.

Burada özetlenen bütünsel kimlik olmadan, geçmiş devrimci birikime ve devrimci moral değerlere bağlılık maziye özlemden öte bir anlam taşımaz, bunları geliştirip yarına taşımak mümkün olmaz. Gerici toplumsal atmosferin boğuculuğu ve tasfiyeci erime süreci karşısında bu bağlılığı devrim iddiası üzerinden ve bütünsel devrimci kimliği koruyarak sürdürebilmek, ancak zor dönem bilincine sahip olanların harcı olabilir. Partimizin bu konudaki sözleri, her sınıf devrimcisi için değeri tartışmasız olan güncel bir hatırlatma niteliğindedir:

“Düne kadar ‘zor dönem devrimciliği’, baskı ve terör koşullarından gelen zorlukları göğüslemekten çok, sosyal durgunlukla belirlenen bir tarihi evrede kimliğini, soluğunu ve kararlılığını koruma başarısına dayalı bir devrimcilik çizgisi anlamına geliyordu. Bugünün koşullarında ise artık her ikisini birden içeren bir devrimcilik çizgisi anlamına gelmektedir. Partimiz bu yeni dönemi de başarıyla göğüsleyerek geleceğe yürüyecektir. Bu geçmiş devrimci kuşaklara karşı borcumuz, Türkiye’nin devrimci geleceğine karşı sorumluluğumuzdur.” (TKİP VII. Kongresi, Kasım 2023)